Günümüzde kanser vakalarının görülme sıklığı oldukça artmıştır. Kanserin nedeni henüz kesin olarak bilinmemekle birlikte yaşam şekli, yaş, cinsiyet, aile öyküsü ve çevresel olumsuzluklar risk faktörleridir.

AĞIZ İÇİ PROBLEMLERİN ORTAYA ÇIKMASINA NEDEN OLAN KANSER TEDAVİLERİ NELERDİR?
-Kemoterapi
-Radyoterapi
-Sakinleştirici ve ağrı kesici olarak kullanılan yardımcı ilaçlar
-Baş ve boyun bölgesindeki dokuların cerrahi müdahale ile çıkarılması
-Kemik iliği nakli
-Bağışıklık sistemini güçlendirmek için kullanılan ilaçlar
BAŞ VE BOYUN BÖLGESİNE UYGULANAN RADYASYONUN AĞIZ İÇİNDEKİ ETKİLERİ

• Radyasyona bağlı ağız mukozasındaki hücre ölümleri genellikle tedaviden 5-10 gün sonra başlayıp, 3-4 hafta sonra tamamen iyileşen ‘mukozit’ denilen küçük ağız yaralarının oluşmasına neden olur.
• Işın, tükrük kalite ve miktarında azalmaya yol açar. Tükrük akışının bozulmasına bağlı olarak ağız kuruluğu başlar. Takiben kanamalar oluşabilir.
• Tükrüğün çürüğü önleme etkisi azalır. Tat alma duyusunda bozulma olur. Dişlerde soğuk-sıcak hassasiyeti başlar. Yutma, çiğneme ve konuşma fonksiyonlarında zorlanma olur.
• Osteoradyonekroz: Radyasyona maruz kalmış kemikte hücre azalması, oksijen yetersizliği nedeniyle yeterli iyileşme olmaması sonucu kemik dokusunun canlılığını kaybetmesidir. Özellikle alt çenede daha yaygındır.
• Radyoterapiden sonra tedavi sahasındaki damarlar da kan akımını azaltan bir daralma olur. Çiğneme kasları ve çene eklemindeki doku değişiklikleri ile sonuçlanan bu durum yutma, çiğneme ve konuşma fonksiyonlarında çok ciddi zorlanma neden olur.
• Radyayon sahasında dişeti bağlarının zayıflamasından dolayı sallanma ve diş kayıpları görülür.

KEMOTERAPİNİN AĞIZ İÇİNDEKİ ETKİLERİ

• Bazı kemoterapi ilaçları ağız yaralarına ve enfeksiyonlarına neden olabilir.
• Bakteri, virüs ve mantar enfeksiyonları , bağışıklık sisteminin zayıflamasıyla oldukça sık karşımıza çıkar.
• Tat alma duyusu değişebilir. Yiyeceklerin tadı daha tuzlu, ekşi ve metalik gelebilir. Kemoterapi bitince tat alma duyusuda normale dönecektir.
• Tedavide yardımcı olarak kullanılan sakinleştirici ve ağrı kesicilerin uzun süre kullanımları, tükrük akışını azaltan, çürük oluşumunu artıran etkiler gösterir.

KANSER TEDAVİSİ ÖNCESİ ALINAN AĞIZ İÇİ ÖNLEMLER ŞUNLARDIR:

• Diştaşlarının varsa temizlenmesi, hatalı dolgu ve protezlerin düzeltilmesi
• Diş eti problemleri ve diş çürükleri temizlenmelidir.
• Hastalardan ölçü alınarak özel kaşıklar hazırlanmalı ve bu kaşıklar tedavi öncesi ve sonrasında dişlerin korunması amacıyla flour uygulamasında kullanılmalıdır.
• Yukardaki amaçlara yönelik her türlü tedavi mümkünse kanser tedavisine başlamadan önce gerçekleştirilmelidir. Çünkü kanser tedavisi sırasında sadece acil tedaviler yapılabilir.

KANSERLİ HASTALARDA AĞIZ BAKIMI:

• Hastalar, ağız içi olumsuzlukların şiddetini azaltmak için ağız hijyenlerini korumaya teşvik edilmeli, düzenli olarak, günde 3-4 kez, özellikle yemeklerden sonra 30 dk. İçinde ve yatmadan önce ağız temizliğini yapmalıdır.
• Diş fırçalama yumuşak kıllı bir diş fırçası yardımıyla baskı uygulamaksızın antitartar ve peroksit içermeyen, florür ve karbonat içeren bir diş macunu ile yapılmalıdır. İki ayrı diş fırçası değiştirilerek kullanılmalı ve klorheksidinli veya hipokloritli solüsyonlarda temizlenmeli ve kurutulmalıdır.
• Ağız duşu ve elektrikli fırça tavsiye edilmez.
• Hasta eğer dişipi kullanıyorsa, mumlu ve şerit dişipi kullanması önerilir. Kullanmıyorsa başlaması için uygun zaman değildir.
• Dişler fırçalandıktan sonra günde en az 4 kez, sabah, öğlen, akşam ve yatmadan önce bir su bardağı kaynatılıp soğutulmuş suya yarım çay kaşığı karbonat eklenerek hazırlanan gargara ile gargara yapılması önerilir.
• Özellikle kemoterapiden 7-10 gün sonraki dönemde dişler fırçalanmamalıdır. Çünkü bu dönemde diş eti kanaması ve enfeksiyon riski vardır. Fırçalama yerine gargara önerilir.
• Kemoterapi sırasında görülebilen kusmalardan sonra hasta karbonatlı su ile gargara yapmalıdır.
• Eğer diş macunu fırçalarken ağzınızı yada dişlerinizi sızlatıyorsa yine gargara önerilir.
• Kanser tedavisi sırasında mümkünse hareketli protez takılmamalıdır.
• Tedavi sonrası dişler düzenli fırçalanmalı, protezler her yemekten sonra ve gece yatmadan önce kesinlikle ağızdan çıkarılarak temizlenmelidir. Damağa iyi oturmayan tam protezler kullanılmamalıdır. Protezler temizleyici sıvılar içinde saklanmalıdır.
• Mantar enfeksiyonu varsa tedavi yalnızca ağız içine değil protezlere de uygulanmalıdır.
• Kurumaya karşı dudaklar vazelin yada nemlendirici yağlarla nemlendirilmelidir.

Ağız kuruması durumunda alınacak önlemler:

* Sodalı gargaralar
* Sakız, şeker, buz parçaları
* Sıvı içeceklerin sık sık alınması
* Asitli yada baharatlı gıdalardan uzak durulması
* Havayı nemlendirme
* Tükürük akışını hızlandıran diş hekiminin önereceği preparatları kullanması tavsiye edilir.
* Kolay yutmayı sağlamak için sıvı yiyecekler tercih edilmelidir.
* Tahrişe neden olabilecek asitli, çok sıcak ve çok soğuk içeceklerden uzak durulmalıdır.

Baş ve boyun bölgesine uygulanan radyoterapide yaşam boyu süren flour uygulaması, mevcut dişlerin korunması ve kemik yıkımının önlenmesi açısından hayati önem taşır. Flour uygulaması için özel ölçü kaşıkları hazırlanır. Flour kaşıklara konur ve ağız içine uygulanır. Kaşıklar ağızda 5 dk. tutulur. Çıkarılır ve ağız durulanır. 30 dk. boyunca bir şey yenmez ve içilmez. Flour uygulaması günde 1-2 kez yapılmalıdır. Tüm bu önlemlere rağmen ağızda görünüm, tat ve his yönünden bir değişiklik olursa mutlaka doktor ile iletişime geçilmelidir.

Tedavi sırasında acil bir diş problemi olduğunda onkologlar, hastayı en uygun olduğu zamanda diş hekimine yönlendirmeli ve kan tablosu ile uygulanan tedavi hakkında bilgi vermelidir. Dişler için tedavi ve özellikle çekim gerekiyorsa, bunu mümkünse kemoterapi başlamadan önce yaptırmak en doğrusudur. Diş çürüğü yada ağrı şikayeti olan hasta bu problemlerini kemoterapi başlamadan önce çözmek zorundadır.

Tedavilerin sağlıklı bir şekilde sürdürülmesi ve hasta ile işbirliğinin korunması tedaviye başlanmadan önce bir diş hekimine giderek koruyucu programları uygulamakta yarar vardır.