Bugünkü yazımda dünya diş hekimliği tarihi ve ülkemizde bilimsel diş hekimliğinin tarihsel sürecini inceleyeceğim.

İlk olarak geçmişten günümüze dünya diş hekimliğinin ilerlemesindeki temel taşlara bakalım.

• M.Ö. 7000 Pakistan. Baluchistan’da bulunan Taş-Çağı Kültürleri (İndus Kültürü), çürük diş maddesini çıkarabilmek için çakmak taşı ile birlikte kavisli tahta deliciler kullanmışlar.
• M.Ö. 5000 Irak. Bir Sümer yazısı tasvirinde “diş kurtları” diş çürüklerinin nedeni olarak belirtilmiş.
• M.Ö. 2750 Mısır. Apseli bir dişin delindiği, ilk diş hekimliği ameliyatını anlatan ilk rapor.
• M.Ö. 2750 Mısır. Dişle ilgilenen ilk uzman hekim ortaya çıkmış.
• M.Ö. 2700 Çin. Diş ağrısının tedavisinde akupunktur kullanılmış.
• M.Ö. 2660 Mısır. Hesy-re’nin mezarı üzerinde yer alan bir yazıt onu “dişle ilgilenenler ve hekimler içinde en iyisi“ olarak tanımlıyor. Bu diş hekimi olarak tanımlanan bir kişiye verilen ilk referans.
• M.Ö. 1750 Mezopotamya. Meşhur Hammurabi Kanunlarından yasa 200 derki “Eğer bir kişi bir akranının dişini kırarsa kendi dişi kırılır“.
• M.Ö. 1750-1550 Mısır. 21 mt. uzunluğunda bir yazı olan Eber Papirüsü, kapsamlı olarak zamanın diş hastalıkları hakkında bilgi veriyor ve tedavi yöntemlerini tanımlıyor.
• M.Ö. 659 Çin. Su Kung, Materia Medica adlı eserinde çürüyen dişi doldurmada kullanılan amalgamdan söz eder.
• M.Ö. 600-500 İtalya. Etrüksler eksik dişleri tamamlamak için köprü benzeri strüktürler üretmişler.
• M.Ö. 500 Çin-Hindi. İlk diş macunu tarif edilmiş.
• M.Ö. 384-322 Yunanistan. Aristoteles, diş çıkması örgüsü, çürük dişi ve diş eti hastalığının tedavisini, pense ile diş çekimi ve kayıp olan dişi ve kırılmış çeneyi sabitlemek için tel kullanımı gibi konuları içeren diş hekimliği hakkında yazılar yazmış.
• M.S. 174 İtalya. İmparator Marcus aurelius’un kişisel doktoru, Galen, ağız hastalıklarını da kapsayan tıp hakkında tüm bilgileri ve kendi araştırmasının derliyor.
• M.S. 980-1037 Özbekistan. Avicenna olarak da bilinen hekim ve filozof İbn Sina, zamanın tıp bilgisini tanımlar ve ağız hastalıkları ve tedavisini anlatır.
• 1280 Çin. Tıp, diş hekimliğinin de bulunduğu 13 adet uzmanlık dalına bölündü.
• 1530 Almanya. Tamamen diş hekimliğine adanmış olan “Tüm Hastalıklar Ve Diş Güçsüzlüğü Konusunda Küçük Tıbbi Kitap“ adlı kitap yayınlandı. Bu kitap 200 yılı aşkın süre ders kitabı olarak okutuldu.
• 1790 ABD. diş hekimi Josiah Flagg, hastaları için ilk diş hekimi sandalyesini yaptı.
• 1839 Dünyanın ilk diş hekimliği okulu Baltimore Diş Hekimliği Fakültesi açıldı.
• 1900 Fransa. Uluslararası Diş Hekimliği Federasyonu ( FDI ) kuruldu.

Ülkemizde Bilimsel diş hekimliği Tarihi

Türk diş hekimliği Tarihi, uzun yıllar Türk Tıp Tarihi içinde bir bölüm olarak incelenmiştir. Ancak bir cerrahi sanat alanı olan diş hekimliğinin , 19. Yüzyılda bütün dünyada olduğu gibi Türkiye’de de gelişmeye başlaması onun , ayrı bir bilim dalı olarak incelenmesini kaçınılmaz hale getirmiştir. 19. yüzyılda Türkiye’de diş hekimliği, tıbbın diğer kolları gibi bir disiplin altına alınmaya başlanmış ve 20. yüzyılda daha da gelişmiştir.

19. yüzyılda Osmanlı tıbbı diğer yüzyıllara göre yüzünü daha fazla batıya dönmüş ve daha modern görünümlü bir karakter kazanmıştır. Tanzimat ve Meşrutiyet hareketleri de bunda öncülük etmiştir. Cumhuriyetle birlikte ise, daha sonra modern bir görünüm alacak olan birçok kuruluşun temeli atılmış, modern tıp ve diş hekimliği eğitimine geçiş bu dönemde olmuştur.

14 Mart 1827’de kurulan Tıphane ve Cerrahane-i Amire, ülkemizdeki tıp öğretiminin ilk modern aşamasını oluşturur. Okul daha sonra Tıphane ile birleşerek 1938’de Mektebi Şahane adını almıştır. Sivil tıbbiyenin 01.10.1908’de fakülte unvanını almasından sonra 22 Kasım 1908’de bütçesi oluşturularak resmi bir yapıya kavuşturulan Dişçi Okulu, 28 Ekim 1909’da fiilen eğitime başlamıştır. diş hekimliği okulunun kurulması ile birlikte diş hekimliği eğitimi de çağdaş bir şekil almıştır.

Prof.Dr.Kazım Esat Devrim, diş hekimliğinin tarihsel sürecini dönemlere ayırarak değerlendirmenin  daha faydalı olacağını ifade eder ve bilimsel diş hekimliğinin başladığı 1908’den önceki birinci dönemi şöyle tanımlar.
“Birinci devre: Mektebin küşadı olan 1908′den evvelki kısıma aittir. Bu zamanda gayet basit ve gayet iptidaî şekiller altında dişçilik san`atine ait bazı işler yapılmakta ve bunu da yapabilmek için de ne ilmî bir iktidar veya bilgiye ve ne de pratik staja lüzum görülmemekte idi. Bu devrede babasından görenin gördüğünü kapabildiği kadar yapanlara münhasır bir devredir. Bu devrede o zamanın Tıb Fakültesinde mevcut daimî bir heyetin huzurunda (Filân dişin kaç kökü vardır? Filân diş hangi kerpetenle çekilir? gibi) gayet basit suallere cevap verilerek alman (Permi) lerle çalışıyorlardı. Bu hal 1908’e kadar böyle devam etmiş, bu tarihte Halit Sadi, o zaman Tıb Fakültesi reisi bulunan Operatör Cemil Paşanın himmeti ile (Dişçilik mektebi)’nin küşadına kadar sürmüştür.”

İlk diş hekimliği okulu olan İstanbul diş hekimliği Okulu 1908 yılında, Maarif Nazırı Emrullah Efendi (1858-1914) döneminde, Tıp Fakültesi ilk dekanı Cemil Topuzlu (1869-1958) tarafından kurulmuş ve yürütülmesi Dr. Halit Şazi`ye (1869-1921) bırakılmıştır.

Okulun kuruluşunu gerçekleştiren Prof.Dr.Cemil Topuzlu (1866-1958) “80 Yıllık Hatıralarım” da şöyle anlatır.

“Askeri Tıbbiye`de 24 Temmuz 1908`de öğretim üyeleri toplanıp reform kararı aldık. O zaman 3 mareşal, birçok general ve diğer rütbelerde 185 asker profesör vardı. Bunlar okula uğramadıkları halde, aydan aya gelip yılda toplam 80.000 altın maaş alıyorlardı. Eğitim kadrosunu l85″den 27`ye indiren bir tasarı hazırladık. Böylece, 60.000 altınlık bir tasarruf sağlanmış oldu ve bunun değerlendirilmek için dişçi mektebi öğretim üyelerinin kadrolarını, tıp fakültesi bütçe taslağının arasına sıkıştırdım. Maarif Nazırı Emrullah Efendi`ye durumu anlattım. Bütçe onaylanırken Dişçi Mektebi de adı verilmeden kurulmuş oldu. İleride eleştiriye uğramamak İçin bu işi kendim yaptığımı söylemedim ve üstlenmesini Maarif Nazırından rica ettim. Emrullah Efendi: Dişçilik sanatının ülkemizde geri olduğunu bildiğini, berberler tarafından yapıldığını belirterek merak etme(!) dedi.”

İlk ders programı; 9 Kasım 1909

– Diş Hastalıkları ve Kliniği

– Diş Tedavisi Teori ve Pratiği

– Anatomi

– Fizyoloji, Histoloji

– Diş Hekimliği Farmakolojisi

– Anestezi

– Sağlık Koruma

Dişçi Okulu ilk mezunlarını, 30 Temmuz 1911 tarihinde verir. Mezunların sayısı 43 kişidir. Okul takip eden yıllarda; 1912’de 3, 1913’de 1, 1914’de 4, 1915’de 1, 1916’da 10, 1917’de 14, 1918’de 22, 1919’da 14, 1920’de 28, 1921’de 51, 1922’de 88, 1923’de 58, 1924’de 93, 1925’de 116, 1926’da 84 mezun vermiştir.

1926 yılında, okula sınavla öğrenci almaktan vazgeçilir ve lise mezunları doğrudan kabul edilmeye başlanır.

1928’de çıkan “Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun”un 30.maddesi, diş hekimliği uygulama yetkisini yalnızca Diş Hekimliği Okulu’ndan mezun olanlara verir. Bu şekilde, hem diş hekimliği mesleği bir disiplin altına girmeye başlamış, hem de diş hekimliği Okulu’nun gelişimi hızlanmıştır.

1933 Üniversite Reformuna kadar, eczacı ve dişçi okulları tıp fakültesine bağlı olarak yönetilirken, 31 Temmuz 1933 de Diş Okulu, İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Diş Hekimliği Yüksek Okulu adını alır. 31 Temmuz 1933’de eğitim yılı, 3 yıldan 4 yıla çıkarılır.

1948 yılında diş hekimliği Yüksek Okulunun, diş hekimliği doktorası (Dr.Med.Dent.) diploması vermesi kararlaştırılmıştır.Bu tarihten 1981 yılına kadar 156 diş hekimine bu diploma verilmiştir.

Diş hekimliği Yüksek Okulu, her zaman Tıp Fakültesine bağlı kalmış ve onun tarafından yönetilmiştir. Tıp Fakültesi yöneticileri için öncelik doğal olarak kendi okullarındaydı ve kendilerine bağlı olan okullar hep ikinci planda kalmaktaydı. Bunun sonucu olarak, diğer okullar gibi diş hekimliği Okulu da beklenilen düzeyde gelişme gösterememiştir. Okullarının daha hızlı bir gelişim göstermesini isteyen hocaların çabaları sonucu, 11 Temmuz 1964’de diş hekimliği Yüksek Okulu Tıp Fakültesi’nden ayrılarak İstanbul Üniversitesi diş hekimliği Fakültesi’ne dönüştürülmüştür.

Yine aynı tarihte eğitim süresinin 5 yıla yükseltilmesine karar verilmiştir.

Saygılarımla,
Dt. Hakan Aksu

KAYNAKLAR

–  Geçmişten Günümüze Türk diş hekimliği (2000) Prof.Dr. Ayşegül Demirhan ERDEMİR, Prof.Dr. Ahmet EFEOĞLU, Doç.Dr. Öztan ÖNCEL

–  Türk Diş Hekimliği Tarihi (1994) Prof.Dr.Nuri MUĞAN

–  Diş hekimliği Alemi 1950 – 1952 Bedii Ezgi

–  Milli Türk Diş hekimliği Kurultayı 1939 Bedii Ezgi

–  2.Milli Diştababeti Kurultayı  24-31.Teşrin 1934

–  3.Ulusal Diştabibi Kongresi Raporlar – Cilt 1/1938

–  4.Milli Türk diş hekimliği Kurultayı 25-27 Teşrin 1943

–  5. Diştababeti Kurultayı Raporlar – Cilt 1/1948

–  Diştabipleri Cemiyeti Mecmuası 1938 – 1949

–  1.Milli Diştababeti Kurultayı (2002) Prof.Dr.İlter Uzel

–  Türk Tabipleri Birliği `Tarihe Giriş` (1998) Dr. Füsun SAYEK

–   İstanbul Diş Hekimleri Odası

Diş hekimliğinin öğrenim süresi o zamanki Fransız okullarına uygun olarak 2 yıldı. İlk ders programına göre, Fizik, Botanik ve Zooloji dersleri Eczacı mektebi hocaları tarafından verilmekteydi.